Wat is een open spreekuur bij de bedrijfsarts en is dat verplicht?

In het eerste kwartaal van 2025 lag het ziekteverzuim op 5,8 procent, waarbij 22 procent van het verzuim door werknemers als geheel of gedeeltelijk werkgerelateerd werd beschouwd. Het open spreekuur bij de bedrijfsarts is daarom een belangrijk instrument voor preventie en verzuimbegeleiding. Toch bestaan er in de praktijk nog veel vragen over de toegankelijkheid van een bedrijfsarts. Volgens de Arbowet moeten werkgevers ervoor zorgen dat werknemers toegang hebben tot een bedrijfsarts, ook zonder tussenkomst van de werkgever en in principe anoniem.

Voor u als werkgever, HR-professional of bedrijfsarts is dit direct gerelateerd aan goed werkgeverschap en arbeidsgeschiktheid. Vooral nu de druk op de bedrijfsgezondheidszorg toeneemt, is het van belang om vroegtijdig signalen op te vangen en laagdrempelig advies te geven. In ons artikel leest u meer over wat een open spreekuur precies inhoudt, welke wettelijke verplichtingen daarbij komen kijken en hoe u dit goed kunt regelen volgens het basiscontract voor een gezonde en inzetbare werkomgeving.

Open spreekuur bedrijfsarts verplicht: wat is het precies?

Een open spreekuur bij de bedrijfsarts is een preventief spreekuur dat werknemers zelf kunnen gebruiken als zij vragen hebben over hun gezondheid in relatie tot werk. U komt in de praktijk ook de termen arbeidsomstandighedenspreekuur of preventief spreekuur tegen. Het gaat dus niet om verzuimbegeleiding ná een ziekmelding, maar juist om laagdrempelig advies vóórdat klachten uitgroeien tot uitval.

Volgens Arboportaal over het open spreekuur moet de werkgever ervoor zorgen dat werknemers de bedrijfsarts kunnen bezoeken zonder toestemming van de werkgever. De NVAB over toegang tot de bedrijfsarts bevestigt dat dit recht ook geldt als iemand nog niet verzuimt en zelfs nog geen klachten heeft.

Dat maakt het open spreekuur vooral relevant bij situaties als:

• beginnende stressklachten of hoge werkdruk
• fysieke klachten door werkhouding of belasting
• twijfels over belastbaarheid bij een chronische aandoening
• vragen over werkhervatting na behandeling
• zorgen over pesten, sociale veiligheid of spanningen op het werk

Voor werkgevers is dit een belangrijk instrument om verzuim te helpen voorkomen. Dat sluit ook aan bij de cijfers van het CBS over ziekteverzuim: in 2024 gaf 22 procent van de werknemers die verzuimden aan dat hun afwezigheid geheel of gedeeltelijk werkgerelateerd was. Hoge werkdruk en fysiek zwaar werk speelden daarbij een duidelijke rol.

Is open spreekuur bedrijfsarts verplicht voor werkgevers?

Ja, als we de vraag “open spreekuur bedrijfsarts verplicht” letterlijk beantwoorden, dan is het antwoord: de werkgever is verplicht om toegang tot de bedrijfsarts te regelen, en een open spreekuur is een veelgebruikte manier om dat in te vullen.

De wettelijke basis ligt in de Arbowet. Zoals Ondernemersplein van de Rijksoverheid uitlegt, moet iedere werkgever een overeenkomst hebben met een arbodienst of bedrijfsarts. Werknemers moeten daar in ieder geval terechtkunnen voor verzuimbegeleiding, PAGO, aanstellingskeuringen en het open spreekuur. Ook Arboportaal over het basiscontract noemt toegang tot de bedrijfsarts als verplicht onderdeel.

Belangrijk daarbij is de nuance: de wet verplicht niet per se een fysiek inloopmoment op een vaste locatie, maar wel doeltreffende toegang zonder toestemming van de werkgever. In de praktijk wordt die toegang vaak geregeld als open spreekuur, telefonisch preventief consult of een andere directe route naar de bedrijfsarts of arbodienst. De afspraken daarover moeten in het basiscontract staan.

Voor werkgevers die hun arboverplichtingen breder willen begrijpen, sluit dit aan op onze pagina over werkgeversverplichtingen rondom arbo en verzuim en op ons overzicht over wat een basiscontract met de arbodienst inhoudt.

Open spreekuur bedrijfsarts verplicht: wat moet de werkgever concreet regelen?

Als open spreekuur bedrijfsarts verplicht in uw organisatie goed geregeld moet zijn, gaat het niet alleen om een contract op papier. Werknemers moeten er in de praktijk ook echt gebruik van kunnen maken.

Vrije toegang zonder toestemming

De werknemer moet zelf contact kunnen opnemen met de bedrijfsarts of arbodienst. De werkgever mag daar geen toestemming voor hoeven geven. De NVAB-vraag en antwoord over wet- en regelgeving is daar duidelijk over: werknemers moeten zelf een afspraak kunnen maken en de contactgegevens moeten vrij toegankelijk zijn.

Concreet betekent dit bijvoorbeeld:

• duidelijke vermelding van contactgegevens op intranet, personeelshandboek of posters
• een eenvoudige route naar een afspraak, zonder tussenkomst van leidinggevende of HR
• communicatie aan medewerkers dat dit recht bestaat en preventief gebruikt mag worden

Vastlegging in het basiscontract

De afspraken over toegang tot de bedrijfsarts moeten zijn opgenomen in het basiscontract met de arbodienst of bedrijfsarts. Dat basiscontract is niet optioneel. Werkgevers zijn zelf verantwoordelijk voor de inhoud ervan. In onze uitleg over wat een bedrijfsarts precies doet leest u ook hoe preventieve advisering onderdeel is van die rol.

Geen onnodige drempels

Toegang moet doeltreffend zijn. Als werknemers alleen via meerdere interne schakels een afspraak kunnen maken, of als het spreekuur praktisch onbereikbaar is, kan dat afbreuk doen aan de wettelijke bedoeling. Juist de lage drempel is belangrijk: vroegtijdig advies vragen moet eenvoudig zijn.

Actief informeren

Alleen een afspraakmogelijkheid opnemen in een contract is niet genoeg. Werknemers moeten weten dat die mogelijkheid bestaat. In de praktijk zien we dat organisaties hier winst kunnen boeken met herhaalde communicatie, bijvoorbeeld bij onboarding, in het verzuimbeleid en via de preventiemedewerker.

Wat betekent open spreekuur bedrijfsarts verplicht voor werknemers?

Voor werknemers betekent dit wettelijke recht vooral dat zij niet hoeven te wachten tot uitval ontstaat. Zij mogen de bedrijfsarts benaderen zodra werk en gezondheid elkaar raken.

Dat kan ook als iemand gewoon aan het werk is. De NVAB-pagina over de bedrijfsarts bezoeken legt uit dat dit recht preventief gebruikt mag worden. Denk aan een medewerker met beginnende burn-outklachten, iemand met rug- of schouderklachten door beeldschermwerk, of een werknemer met een medische aandoening die wil bespreken welke aanpassingen helpen om inzetbaar te blijven.

Belangrijk voor werknemers is ook:

• toestemming van de werkgever is niet nodig
• de werkgever hoeft niet op de hoogte te worden gesteld van het bezoek
• terugkoppeling aan de werkgever gebeurt alleen met toestemming van de werknemer

Dat vertrouwelijke karakter verlaagt vaak de drempel om op tijd aan de bel te trekken. Juist daardoor kan erger worden voorkomen.

Privacy, anonimiteit en terugkoppeling

Een veelgestelde vraag bij “open spreekuur bedrijfsarts verplicht” is of de werkgever te horen krijgt dat een werknemer is geweest. In beginsel is het antwoord nee.

De NVAB over toegang tot de bedrijfsarts en de juridische duiding van Stuiver & Weijling over de wijziging van de Arbowet benadrukken dat de werknemer de bedrijfsarts zonder toestemming van de werkgever kan bezoeken en dat terugkoppeling alleen met toestemming van de werknemer plaatsvindt.

Voor de praktijk betekent dit:

• het gesprek valt onder het medisch beroepsgeheim
• informatie wordt vastgelegd in het medisch dossier van de bedrijfsarts
• de werkgever krijgt geen medische details
• overleg met de werkgever kan alleen als de werknemer daarmee instemt

Dat is belangrijk voor vertrouwen. Zonder die vertrouwelijkheid zouden werknemers minder snel preventief hulp zoeken.

Wat is de rol van de bedrijfsarts bij het open spreekuur?

De bedrijfsarts beoordeelt niet alleen klachten, maar kijkt vooral naar de relatie tussen gezondheid en werk. Dat onderscheidt dit spreekuur van een bezoek aan de huisarts. De bedrijfsarts kan adviseren over belastbaarheid, werkhervatting, aanpassingen in werk, preventieve maatregelen en het voorkomen van verzuim.

Afhankelijk van de situatie kan de bedrijfsarts bijvoorbeeld:

• uitleg geven over risico’s van werkbelasting
• adviseren over werkplek, werktempo of taken
• bespreken of tijdelijk aangepast werk verstandig is
• inschatten of verder overleg met werkgever nuttig is
• doorverwijzen of afstemmen met andere professionals, als de werknemer dat goedvindt

Voor werkgevers is het goed om te beseffen dat dit geen controle-instrument is, maar een preventieve voorziening. Wie het open spreekuur goed inzet, vergroot de kans dat problemen vroeg worden gesignaleerd. Zeker in een arbeidsmarkt met schaarste is dat extra relevant. In ons artikel over het tekort aan bedrijfsartsen in Nederland gaan we in op de druk op de bedrijfsgezondheidszorg en waarom slimme preventie steeds meer waarde krijgt.

Open spreekuur bedrijfsarts verplicht: wat zijn de gevolgen bij niet naleven?

Wanneer een werkgever geen doeltreffende toegang tot de bedrijfsarts regelt, kan dat gevolgen hebben. Volgens de juridische samenvatting van HVG Law over boetes bij niet-naleving van de Arbowet kan het boetebedrag voor het niet verlenen van doeltreffende toegang tot de bedrijfsarts oplopen tot €1.500.

Los van handhaving door de Nederlandse Arbeidsinspectie zijn er ook praktische risico’s:

• werknemers melden zich later, waardoor klachten verergeren
• verzuim duurt mogelijk langer
• leidinggevenden missen een preventieve route voor werkgerelateerde signalen
• onduidelijkheid over rollen veroorzaakt onrust in de organisatie

Daarom is het verstandig om niet alleen juridisch te voldoen, maar het open spreekuur ook werkbaar te organiseren. Werkgevers die nog moeten starten, kunnen baat hebben bij een overzicht van hoe een bedrijfsarts inschakelen werkt en wat het kost.

Praktische toepassing: zo maakt u het open spreekuur goed bruikbaar

Een regeling werkt pas als werknemers die ook echt weten te vinden. In de praktijk helpt het als u het open spreekuur opneemt in uw bredere preventie- en verzuimaanpak.

Voor werkgevers

• Leg in het basiscontract vast hoe medewerkers rechtstreeks toegang hebben.
• Communiceer periodiek over de mogelijkheid van het open spreekuur.
• Train leidinggevenden zodat zij weten dat zij niet hoeven te beoordelen of iemand “mag”.
• Zorg dat drempels laag blijven, bijvoorbeeld met telefonische of digitale consultopties.

Voor werknemers

• Wacht niet tot uitval ontstaat als u merkt dat werk invloed heeft op uw gezondheid.
• Gebruik het spreekuur ook bij twijfel of bij beginnende klachten.
• Bespreek met de bedrijfsarts of en hoe u de werkgever wilt betrekken.

Voor de bedrijfsarts of arbodienst

• Richt de toegang eenvoudig en zichtbaar in.
• Maak duidelijk wat werknemers mogen verwachten van privacy en terugkoppeling.
• Gebruik het spreekuur als preventief moment om verzuim en inzetbaarheidsproblemen vroeg te signaleren.

Juist in de combinatie van duidelijke toegang, vertrouwen en vroegtijdige advisering zit de meerwaarde. Daarmee wordt de wettelijke verplichting niet alleen nageleefd, maar ook praktisch nuttig voor werknemer en werkgever.

Met een goed ingericht open spreekuur maakt u het voor medewerkers eenvoudig om tijdig ondersteuning te zoeken, terwijl u als organisatie gericht werkt aan gezonder werk en minder verzuim.

Key takeaways

• Zorg dat medewerkers laagdrempelig en rechtstreeks toegang hebben tot de bedrijfsarts, ook als er nog geen sprake is van verzuim.
• Een open spreekuur hoeft geen fysiek inloopmoment te zijn; het gaat erom dat medewerkers zelfstandig en zonder toestemming een afspraak kunnen maken.
• Leg de afspraken over het open spreekuur vast in het basiscontract en borg zo een duidelijke, professionele werkwijze.
• Maak contactgegevens, bereikbaarheid en de werkwijze van het open spreekuur goed vindbaar en bekend in de hele organisatie.
• Waarborg privacy: medewerkers moeten vertrouwelijk over werk en gezondheid kunnen overleggen, zonder dat de werkgever automatisch wordt geïnformeerd.
• Breng het open spreekuur actief en herhaald onder de aandacht om signalen vroeg op te pikken en passende ondersteuning te bieden.

Door samen te investeren in een zichtbaar, toegankelijk en vertrouwelijk open spreekuur, bouwen we stap voor stap aan duurzame inzetbaarheid, gezond werk en preventie op het moment dat het echt nodig is.