Wat is een RI&E en ben je verplicht er een te laten uitvoeren?

68% van de Nederlandse bedrijven heeft een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), maar slechts 30% van deze organisaties heeft de belangrijkste risico's goed in beeld. Dit maakt de vraag "ben ik verplicht een RI&E te laten uitvoeren?" veel meer dan een juridische formaliteit. Het is een kwestie van goed werkgeverschap, gezonde arbeidsomstandigheden en het voorkomen van verzuim dat menselijk en financieel zwaar kan doorwerken.

Voor iedere werkgever met personeel geldt in principe de verplichting om een RI&E op te stellen, inclusief een plan van aanpak. Toch zien we in de praktijk dat deze vaak wordt uitgesteld, verouderd raakt of te algemeen blijft. Moderne werkplek risico's gaan niet alleen over fysieke veiligheid maar ook over werkdruk en ongewenste omgangsvormen. De urgentie is duidelijk: de kosten van werkgerelateerd verzuim liepen in 2023 op tot 8,3 miljard euro, waarvan 4,9 miljard euro samenhing met psychosociale arbeidsbelasting. Een goede RI&E helpt u niet alleen om aan de Arbowet te voldoen, maar vooral om risico's eerder te signaleren, gericht te handelen en uw mensen gezond aan het werk te houden. Meer informatie over wat een RI&E precies is en de aandachtspunten voor 2026 vindt u in dit artikel.

Wat is een RI&E en waarom is de risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht?

Een RI&E is een risico-inventarisatie en -evaluatie: een schriftelijke inventarisatie van de arbeidsrisico’s binnen uw organisatie, aangevuld met een beoordeling van die risico’s en een plan van aanpak. In dat plan van aanpak legt u vast welke maatregelen u neemt, wie daarvoor verantwoordelijk is en wanneer die maatregelen worden uitgevoerd. Volgens Arboportaal over wat de wet zegt over de RI&E volgt deze verplichting uit artikel 5 van de Arbowet.

De focus op risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht gaat dus niet alleen over papierwerk. De RI&E is bedoeld om ongevallen, gezondheidsklachten en werkgerelateerd verzuim te voorkomen. De SER over het doel van de RI&E benadrukt dat een goede RI&E kan bijdragen aan minder verzuim, meer werkplezier en een productievere organisatie.

Voor werkgevers betekent dit dat de RI&E de basis vormt van het arbobeleid. Voor werknemers betekent het dat risico’s zichtbaar en bespreekbaar worden. Voor de bedrijfsarts biedt het een vertrekpunt om preventie en verzuimgegevens met elkaar te verbinden.

Wanneer is risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht voor uw organisatie?

Het korte antwoord: in bijna alle gevallen waarin u personeel heeft, is een risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht. Volgens Rijksoverheid over de arboverplichtingen van werkgevers geldt dit niet alleen voor werknemers in loondienst, maar ook voor uitzendkrachten, stagiaires, vrijwilligers en inhuurkrachten. Heeft u geen personeel, dan hoeft u in beginsel geen RI&E op te stellen.

Dat betekent in de praktijk:

• 1 of meer werkenden in uw organisatie: RI&E verplicht
• ZZP zonder personeel: meestal niet verplicht
• Kleine werkgever: ook verplicht, al zijn er soms vereenvoudigde instrumenten beschikbaar
• Gevaarlijke werkzaamheden of stoffen: extra verdieping nodig binnen de RI&E

Voor kleinere organisaties is dat soms een verrassing. Juist daar wordt de RI&E nog geregeld uitgesteld. Tegelijk laat de monitor van de Nederlandse Arbeidsinspectie zien dat ongeveer 68% van de bedrijven een RI&E heeft, wat betekent dat nog altijd meer dan 3 op de 10 werkgevers niet aan deze basisverplichting voldoen.

Wie zijn bredere arboverantwoordelijkheden op een rij wil zetten, ziet dat de RI&E onderdeel is van een groter geheel van beleid, preventie en begeleiding. Dat sluit aan op onze pagina over verplichtingen van werkgevers rondom arbo en verzuim en op de uitleg over wat de Arbowet betekent voor werkgevers in 2026.

Wat moet er in een risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht worden opgenomen?

Een RI&E is pas volledig als de belangrijkste risico’s in kaart zijn gebracht én er een plan van aanpak bij hoort. Volgens Arboportaal over de inhoud van de RI&E moet de RI&E passen bij de werksituatie van uw organisatie.

De inventarisatie van risico’s

U brengt in beeld welke risico’s medewerkers lopen. Denk aan:

• fysieke belasting
• beeldschermwerk
• werkdruk en psychosociale arbeidsbelasting
• agressie en ongewenste omgangsvormen
• machineveiligheid
• geluid, trillingen en gevaarlijke stoffen
• biologische agentia
• thuiswerk- en hybride werkbelasting

Juist psychosociale arbeidsbelasting verdient aandacht. De TNO Arbobalans over stijgende kosten van werkgerelateerd verzuim laat zien dat de kosten van loondoorbetaling bij werkgerelateerd verzuim in 2023 zijn opgelopen tot 8,3 miljard euro, waarvan 4,9 miljard euro samenhangt met psychosociale arbeidsbelasting. Voor veel organisaties ligt daar dus een direct verbeterpunt.

Het plan van aanpak

Een RI&E zonder plan van aanpak is niet compleet. De Nederlandse Arbeidsinspectie vraagt hier ook expliciet naar. In het plan van aanpak beschrijft u:

• welke risico’s prioriteit hebben
• welke maatregelen u neemt
• op welke termijn die maatregelen worden ingevoerd
• wie verantwoordelijk is voor uitvoering en opvolging

Voor werkgevers is dat het moment waarop analyse overgaat in actie. Voor werknemers maakt het zichtbaar wat er werkelijk verandert. Voor de bedrijfsarts en preventiemedewerker biedt het aanknopingspunten om te adviseren over haalbare en effectieve maatregelen.

Moet een risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht worden getoetst?

Niet elke RI&E hoeft op dezelfde manier te worden getoetst, maar in veel gevallen is toetsing wel verplicht. Volgens de lijn uit NVAB over de rol van de bedrijfsarts bij de RI&E moet de werkgever de RI&E laten toetsen door een bedrijfsarts of een gecertificeerde arbokerndeskundige.

Wanneer toetsing meestal verplicht is

In de praktijk geldt:

• meer dan 25 werknemers: toetsing verplicht
• 25 of minder werknemers: toetsing meestal ook verplicht
• uitzondering: geen afzonderlijke toetsing nodig als u met maximaal 25 medewerkers werkt met een erkend branche-instrument

De voordelen van zo’n branche-aanpak staan uitgelegd bij Steunpunt RI&E over branche-RI&E-instrumenten. Per 1 juni 2026 geldt bovendien een vernieuwde erkenningsprocedure voor branche-instrumenten. Dat is vooral voor kleinere werkgevers belangrijk, omdat een erkend instrument tijd en kosten kan besparen.

Wat is de rol van de bedrijfsarts?

De bedrijfsarts kijkt niet alleen naar verzuim, maar ook naar preventie. Inzichten uit verzuimbegeleiding, spreekuren en arbeidsgezondheidskundig onderzoek kunnen helpen om arbeidsrisico’s beter te herkennen. Dat raakt ook aan de vraag wat een bedrijfsarts precies doet en waarom een goed basiscontract met arbodienst of bedrijfsarts belangrijk is.

Voor werkgevers betekent dit dat de bedrijfsarts meerwaarde heeft als sparringpartner bij preventie. Voor werknemers betekent het dat signalen uit de praktijk kunnen terugkomen in veiliger en gezonder werk. Voor ons als bedrijfsartsenpraktijk is dat vaak precies waar de meeste winst te behalen valt.

Hoe vaak is risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht om te actualiseren?

De wet noemt geen vaste jaarlijkse termijn. Volgens Arboportaal over waaruit de RI&E bestaat moet u de RI&E aanpassen zo vaak als nodig is. Dat speelt bijvoorbeeld bij:

• nieuwe machines of werkmiddelen
• reorganisaties of groei van de organisatie
• andere werkprocessen
• verhuizing of verbouwing
• meer thuiswerken of hybride werken
• signalen uit verzuim, incidenten of medewerkerstevredenheid

Praktisch gezien kiezen veel organisaties voor een grote herziening eens per 3 tot 5 jaar, met tussentijdse actualisaties bij veranderingen. Dat is verstandig, want ook een verouderde RI&E kan bij inspectie problemen opleveren.

Voor werknemers is actualiseren belangrijk omdat risico’s veranderen. Voor werkgevers voorkomt het dat oud beleid blijft liggen terwijl het werk al lang is veranderd. Voor de bedrijfsarts maakt een actuele RI&E het makkelijker om preventieadvies aan te laten sluiten op de dagelijkse praktijk.

Wat zijn de gevolgen als risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht is maar ontbreekt?

Als de RI&E ontbreekt, onvolledig is of geen plan van aanpak bevat, kan de Nederlandse Arbeidsinspectie direct handhaven. Volgens de Arbeidsinspectie over boetes bij overtreding van de Arbowet kan de boete oplopen tot maximaal €4.500 voor het ontbreken van een RI&E en tot maximaal €3.000 voor het ontbreken van het plan van aanpak. Ook een verouderde RI&E kan beboet worden.

Maar de gevolgen zijn breder dan alleen een boete:

• grotere kans op arbeidsongevallen of beroepsziekten
• meer verzuim en hogere loondoorbetalingskosten
• zwakkere positie bij inspecties, claims of aansprakelijkheidskwesties
• minder grip op terugkerende knelpunten zoals werkdruk of fysieke belasting

Daar komt bij dat de kwaliteit vaak achterblijft. Volgens TNO heeft maar een beperkt deel van de bedrijven met een RI&E daadwerkelijk de belangrijkste risico’s goed in beeld. Een RI&E hebben is dus belangrijk, maar een goede RI&E is nog belangrijker.

Praktische toepassing van de risico inventarisatie evaluatie RIE verplicht voor werkgever, werknemer en bedrijfsarts

Voor werkgevers

Zie de RI&E niet als een eenmalige verplichting, maar als stuurmiddel. Begin met een reële inventarisatie van risico’s, betrek de preventiemedewerker en medewerkers, en vertaal uitkomsten naar concrete acties. Controleer ook of uw RI&E nog past bij de huidige organisatieomvang en werkvormen.

Voor werknemers

Werknemers hebben belang bij een veilige en gezonde werkplek en mogen de RI&E inzien. Hun ervaringen zijn vaak nodig om risico’s goed te herkennen, vooral bij werkdruk, ongewenst gedrag of onpraktische werkprocessen. Een RI&E werkt beter als medewerkers signalen durven te geven en terugzien wat ermee gebeurt.

Voor de bedrijfsarts

De bedrijfsarts kan patronen uit spreekuren en verzuim vertalen naar preventieve adviezen. Denk aan terugkerende klachten door hoge mentale belasting, fysieke overbelasting of onduidelijkheid in taken. Daarmee wordt de RI&E niet alleen een verplicht document, maar een instrument dat helpt om uitval te voorkomen en duurzame inzetbaarheid te ondersteunen.

In organisaties waar verzuim al speelt, hangt dit direct samen met bredere thema’s zoals re-integratie bij langdurig verzuim. Preventie aan de voorkant en begeleiding aan de achterkant versterken elkaar.

Met een actuele RI&E en een praktisch plan van aanpak legt u een stevige basis voor gezond en veilig werken. Zo wordt arbobeleid geen papieren verplichting, maar een waardevol hulpmiddel om verzuim en uitval te voorkomen.

Key takeaways

• Heeft u personeel, dan is een RI&E in bijna alle gevallen verplicht, ook als u een kleine organisatie of een compact team heeft.
• Een goede RI&E brengt niet alleen risico’s in kaart, maar vertaalt deze naar concrete maatregelen, heldere prioriteiten en duidelijke verantwoordelijkheden.
• Toetsing door een bedrijfsarts of arbokerndeskundige is vaak nodig; alleen wanneer u onder een geldige uitzondering valt, kunt u hiervan afwijken.
• Door uw RI&E te actualiseren bij veranderingen in werkprocessen, teams of werkomstandigheden, blijft uw arbobeleid aansluiten op de dagelijkse praktijk.
• Als u de RI&E actief gebruikt in overleg met medewerkers en leidinggevenden, krijgt u meer grip op verzuim, werkdruk en preventie.
• Met een levende RI&E en een haalbaar plan van aanpak werkt u stap voor stap aan duurzame inzetbaarheid en het tijdig voorkomen van uitval.

Door nu te investeren in een goede, actuele RI&E laat u zien dat u staat voor gezond en veilig werk. Zo bouwen we samen aan organisaties waarin medewerkers met plezier, energie en op lange termijn inzetbaar blijven.