Wat is een hogere veiligheidskundige (HVK) en wat doet die voor jouw bedrijf?

In 2024 rondde de Nederlandse Arbeidsinspectie 2.702 ongevalsonderzoeken af met 2.001 slachtoffers en 58 dodelijke afloop. Dit onderstreept dat veilig werken direct invloed heeft op gezondheid, inzetbaarheid en de continuïteit binnen uw organisatie. De rol van een hogere veiligheidskundige, of HVK, is daarom voor veel werkgevers belangrijker dan vaak gedacht wordt. Een HVK is een wettelijk erkende expert die complexe arbeidsrisico’s helpt herkennen, beoordelen en aanpakken, zoals risico’s rond machineveiligheid en werken op hoogte.

Voor werkgevers, HR en bedrijfsartsen is goede veiligheidszorg onlosmakelijk verbonden met verzuimbegeleiding en duurzame inzetbaarheid. Door risico’s vroeg te identificeren en een goed veiligheidsbeleid te organiseren, verkleint u niet alleen de kans op ongevallen, maar ook de kans op langdurig verzuim en ingewikkelde re-integratietrajecten. De risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) speelt hierbij een grote rol; deze moet worden opgesteld en in sommige gevallen getoetst door een gecertificeerde expert.

In dit artikel leest u wat een hogere veiligheidskundige doet, wanneer u hierop een beroep moet doen en hoe deze expertise bijdraagt aan een gezondere en veiligere werkomgeving. Meer informatie vindt u op onze website.

Wanneer een hogere veiligheidskundige HVK in beeld komt

Een hogere veiligheidskundige HVK is een veiligheidskundige op hoger opleidings- en adviesniveau die organisaties ondersteunt bij complexe veiligheidsvraagstukken. Binnen de Arbowet valt de veiligheidskundige onder de vier erkende kerndeskundigen, naast de bedrijfsarts, arbeidshygiënist en arbeids- en organisatiedeskundige. Volgens het Arboportaal over arbodeskundigen en kerndeskundigen adviseren deze deskundigen werkgevers en werknemers over gezond en veilig werken en over het voorkomen van ongevallen.

De meerwaarde van een hogere veiligheidskundige HVK zit vooral in situaties waarin veiligheid niet alleen een uitvoeringsvraag is, maar ook een beleids- en organisatiethema. Denk aan werken met machines, werken op hoogte, gevaarlijke stoffen, logistieke bewegingen, complexe productieprocessen of organisaties met meerdere locaties en veel verschillende functies. Dan is niet alleen een praktische oplossing nodig, maar ook een samenhangende aanpak waarin wetgeving, toezicht, gedrag, techniek en management samenkomen.

Voor werkgevers is dat belangrijk, omdat de cijfers laten zien dat arbeidsrisico’s nog steeds groot zijn. De Nederlandse Arbeidsinspectie meldde in de Monitor Arbeidsongevallen 2024 dat in 2024 in totaal 2.702 ongevalsonderzoeken werden afgerond. Daarvan waren 1.990 meldingsplichtig, met 2.001 slachtoffers en 58 dodelijke slachtoffers. De meest voorkomende ongevalstypen waren vallen, contact met arbeidsmiddelen of objecten en geraakt worden door iets. Juist bij dit soort risico’s kan een hogere veiligheidskundige HVK helpen om structureel verbeteringen door te voeren.

Wat doet een hogere veiligheidskundige HVK concreet?

Hogere veiligheidskundige HVK als strategisch adviseur

Een hogere veiligheidskundige HVK kijkt niet alleen naar afzonderlijke incidenten, maar naar het volledige veiligheidsbeleid. Dat betekent onder meer:

• risico’s inventariseren en analyseren
• beoordelen of bestaande maatregelen voldoende zijn
• management adviseren over prioriteiten
• veiligheidsbeleid opstellen of aanscherpen
• toezicht ondersteunen bij audits en inspecties
• veiligheidsbewustzijn en veiligheidscultuur versterken

Waar een uitvoerende veiligheidskundige vaker dicht op de dagelijkse praktijk zit, kijkt een hogere veiligheidskundige HVK meer naar patronen en onderliggende oorzaken. Als medewerkers regelmatig bijna-ongevallen melden bij intern transport, dan kijkt een HVK niet alleen naar rijroutes, maar ook naar werkdruk, opleiding, verantwoordelijkheden, onderhoud, instructies en de manier waarop leidinggevenden op onveilig gedrag reageren.

Hogere veiligheidskundige HVK en de RI&E

Een van de bekendste taken van een hogere veiligheidskundige HVK is de rol bij de risico-inventarisatie en -evaluatie, de RI&E. Werkgevers zijn wettelijk verplicht om een RI&E op te stellen. In bepaalde gevallen moet die RI&E ook worden getoetst door een gecertificeerde arbodienst of arbokerndeskundige. De Nederlandse Arbeidsinspectie over arbokerndeskundigen legt uit dat deze toetsing bedoeld is om de kwaliteit van de RI&E te waarborgen.

Volgens het Arboportaal moeten bedrijven met meer dan 25 werknemers de RI&E altijd laten toetsen door een kerndeskundige, tenzij een specifieke uitzondering geldt voor kleinere bedrijven die met een erkend branche-instrument werken. Daarbij is sinds 2022 belangrijk dat kerndeskundigen alleen mogen toetsen binnen de scope van hun certificering. Ook de SER over het vernieuwde certificatieschema voor arbokerndeskundigen benadrukt dat toetsing alleen mag plaatsvinden op de arbeidsrisico’s waarvoor de deskundige gecertificeerd is.

Voor u als werkgever betekent dit dat een hogere veiligheidskundige HVK niet alleen “even meekijkt”, maar formeel beoordeelt of risico’s goed zijn beschreven en of het plan van aanpak logisch, volledig en passend is. Voor werknemers betekent het dat de RI&E meer wordt dan een document in een map: het wordt een instrument om risico’s op de werkvloer echt te verminderen.

Hogere veiligheidskundige HVK in relatie tot werkgever, werknemer en bedrijfsarts

Voor werkgevers: van verplichting naar sturing

Voor werkgevers helpt een hogere veiligheidskundige HVK om arbo en veiligheid beter bestuurbaar te maken. Dat begint bij wet- en regelgeving, maar gaat verder dan naleving alleen. Een HVK helpt u bijvoorbeeld bij vragen als:

• Welke risico’s vragen direct om maatregelen?
• Waar lopen wij juridisch of operationeel risico?
• Sluit onze RI&E nog aan op de praktijk?
• Welke veiligheidsmaatregelen zijn haalbaar en aantoonbaar?
• Hoe bereiden wij ons voor op een inspectie of audit?

Dat sluit aan bij bredere werkgeversverantwoordelijkheden rond arbo en verzuim. In ons overzicht van verplichtingen als werkgever rondom arbo en verzuim ziet u hoe preventie, begeleiding en wettelijke taken op elkaar aansluiten. Een HVK ondersteunt vooral de preventieve en organisatorische kant daarvan.

Voor werknemers: veilig werken vraagt ook om betrokkenheid

Een hogere veiligheidskundige HVK werkt niet alleen voor directie of management. Goede veiligheidskunde vraagt ook om inbreng van werknemers. Medewerkers weten vaak als eerste waar procedures niet aansluiten op de praktijk, waar werkdruk tot onveilige keuzes leidt of waar instructies niet duidelijk genoeg zijn.

De Arbowet gaat uit van samenspraak tussen werkgever en werknemers. Een HVK kan die samenspraak concreet maken door werkplekinspecties, interviews, toolboxen, observaties en analyses van incidenten of bijna-ongevallen. Voor werknemers is dat belangrijk, omdat veiligheid niet alleen gaat over regels op papier, maar over de vraag of zij hun werk zonder onnodige risico’s kunnen uitvoeren.

Voor de bedrijfsarts: samenwerking op gedeelde risico’s

Binnen een arboteam heeft de hogere veiligheidskundige HVK een andere rol dan de bedrijfsarts, maar er is vaak veel overlap in thema’s. De bedrijfsarts kijkt vooral naar gezondheid, belastbaarheid, preventie van uitval en de relatie tussen werk en gezondheid. De HVK richt zich meer op veiligheidsrisico’s, techniek, processen en beleid. In de praktijk raken die domeinen elkaar regelmatig.

Denk aan fysieke belasting, agressie, werken onder hoge druk, blootstelling aan schadelijke stoffen of terugkerende incidenten in een ploegensysteem. Dan is samenwerking tussen HVK en bedrijfsarts waardevol. In ons artikel over wat een bedrijfsarts precies doet leest u hoe de bedrijfsarts werkt aan gezondheid en inzetbaarheid. De HVK vult dat aan met analyse en beheersing van veiligheidsrisico’s in de werkomgeving.

Het verschil tussen een hogere veiligheidskundige HVK en andere deskundigen

De term veiligheidskundige wordt in de praktijk breed gebruikt. Toch is niet iedere veiligheidskundige hetzelfde. Het onderscheid tussen een middelbaar veiligheidskundige en een hogere veiligheidskundige HVK is voor werkgevers belangrijk. Een HVK opereert vaker op tactisch en strategisch niveau, juist bij complexere risico’s en bij vraagstukken waar beleid, wetgeving en organisatieontwikkeling samenkomen.

Daarnaast is de gecertificeerde HVK als arbokerndeskundige wettelijk relevant bij RI&E-toetsing binnen de eigen scope. Dat maakt de keuze voor het juiste niveau van deskundigheid belangrijk. Een eenvoudige kantooromgeving vraagt iets anders dan een productiebedrijf met machines, logistiek en ploegendiensten.

Ook moet de HVK niet worden gezien als vervanging van andere arbodeskundigen. De wettelijke uitleg over kerndeskundigen op het Arboportaal laat zien dat werkgevers verplicht zijn samen te werken met een kerndeskundige en afspraken daarover vast te leggen in het basiscontract. Juist daarom is het verstandig om vooraf goed te bepalen welke expertise nodig is en hoe specialisten samenwerken.

Dat sluit aan bij het belang van een goed basiscontract met een arbodienst. Daarin legt u vast hoe ondersteuning op arbogebied is georganiseerd en wanneer welke deskundigheid wordt ingezet.

In welke situaties is een hogere veiligheidskundige HVK vaak verstandig?

Een hogere veiligheidskundige HVK is vaak passend als uw organisatie te maken heeft met:

• verhoogde kans op arbeidsongevallen
• complexe machines of installaties
• werken op hoogte of in besloten ruimten
• gevaarlijke stoffen of explosierisico’s
• meerdere vestigingen of wisselende werkprocessen
• veel inhuur, contractors of projectmatig werk
• terugkerende incidenten of bijna-ongevallen
• behoefte aan verbetering van veiligheidscultuur
• voorbereiding op inspecties, certificering of audits

Ook als er nog geen ernstig incident is geweest, kan een HVK al veel betekenen. Juist preventief inzetten is vaak verstandiger dan pas handelen na een ongeval, stillegging of handhavingsmaatregel. Daarbij helpt een HVK niet alleen met analyse, maar ook met prioriteren: wat moet nu, wat kan later en wat vraagt een andere specialist?

Hoe een hogere veiligheidskundige HVK bijdraagt aan duurzame inzetbaarheid

Veiligheid en duurzame inzetbaarheid worden soms als aparte onderwerpen behandeld, maar in de praktijk hangen ze samen. Onveilig werk leidt tot incidenten, fysieke klachten, psychische belasting, verzuim en soms langdurige uitval. Een hogere veiligheidskundige HVK draagt daarom indirect ook bij aan inzetbaarheid.

Door risico’s eerder te signaleren en structureel aan te pakken, voorkomt u niet alleen ongevallen maar ook uitval en verstoring van het werkproces. Dat maakt de samenwerking met bedrijfsarts, leidinggevenden en HR waardevol. In organisaties waar preventie serieus wordt georganiseerd, zien we vaak dat veiligheid, verzuimbeleid en inzetbaarheid elkaar versterken.

Voor werkgevers betekent dat: minder incidenten, meer grip op naleving en een duidelijker veiligheidsbeleid. Voor werknemers betekent het: meer duidelijkheid, betere bescherming en meer vertrouwen dat signalen worden opgepakt. En voor de bedrijfsarts betekent het dat gezondheidsklachten vaker in samenhang met het werk en de werkomgeving kunnen worden bekeken, in plaats van pas op het moment dat iemand uitvalt.

Met een hogere veiligheidskundige (HVK) haalt u gespecialiseerde kennis in huis om risico’s te beheersen, beleid werkbaar te maken en preventie écht in de dagelijkse praktijk te borgen.

Key takeaways

• Een HVK helpt u complexe veiligheidsvraagstukken te vertalen naar duidelijke keuzes in beleid, organisatie, techniek en gedrag.
• De HVK maakt van uw RI&E een praktisch en toetsbaar hulpmiddel dat aantoonbaar bijdraagt aan minder incidenten op de werkvloer.
• In de samenwerking tussen werkgever, werknemers en bedrijfsarts zorgt een HVK voor verbinding tussen veiligheid, gezondheid en beleid.
• Bij terugkerende incidenten, complexe processen of meerdere locaties ondersteunt een HVK u bij het stellen van de juiste prioriteiten.
• Door een HVK tijdig in te zetten, beperkt u uitval, ongevallen en verstoringen van het werkproces en versterkt u duurzame inzetbaarheid.
• Met structurele aandacht voor veiligheid werkt u stap voor stap toe naar gezond werk, meer vertrouwen op de werkvloer en vroege preventie.

Wilt u meer grip op risico’s en tegelijk werken aan gezonde, duurzame inzetbaarheid? Overweeg dan om samen met een hogere veiligheidskundige te kijken waar u vandaag al waardevolle verbeterstappen kunt zetten.