Volgens de Arbobalans 2024 van TNO zijn de kosten voor werkgevers van loondoorbetaling door werkgerelateerd ziekteverzuim gestegen van 5,1 miljard euro in 2015 naar 8,3 miljard euro in 2023. Achter dat getal gaan duizenden medewerkers schuil die ziek uitvallen door risico's die al veel eerder zichtbaar hadden kunnen zijn. Precies daarvoor bestaat het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek PAGO: een wettelijk verplicht instrument waarmee je als werkgever vroegtijdig zicht krijgt op de gezondheidsrisico's die het werk met zich meebrengt.
Toch is de PAGO bij veel organisaties een ondergeschoven kindje. Sommige werkgevers denken dat een algemene gezondheidscheck, een leefstijlprogramma of een preventief medisch onderzoek (PMO) voldoende is. Dat is een misvatting die je duur kan komen te staan. In dit artikel lees je precies wat een PAGO inhoudt, wat de wet van je vraagt, hoe je het onderzoek goed inricht en hoe Dokter Beter jou daarbij ondersteunt.
Wat is een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek?
Volgens het Arboportaal is een PAGO een gericht onderzoek dat beoordeelt welke gezondheidsaspecten samenhangen met de risico's op de werkplek. Denk aan fysieke belasting, blootstelling aan gevaarlijke stoffen en psychosociale arbeidsbelasting zoals werkdruk. Het doel is tweeledig: gezondheidsschade voorkomen en vroegtijdig signaleren wanneer die schade toch optreedt, ook als er al beheersmaatregelen zijn genomen.
Het woord 'periodiek' is daarin veelzeggend. Het gaat niet om een eenmalige momentopname, maar om een terugkerend onderzoek dat meegaat met de ontwikkeling van de werkomstandigheden in jouw organisatie. Hoe vaak dat precies moet, legt de wet niet vast. In de praktijk kiezen organisaties voor een jaarlijkse of tweejaarlijkse cyclus, afhankelijk van de ernst van de risico's op de werkvloer.
Wat zegt de Arbowet precies?
Artikel 18 van de Arbowet verplicht iedere werkgever om medewerkers periodiek in de gelegenheid te stellen een onderzoek te ondergaan dat erop gericht is de risico's die de arbeid voor de gezondheid met zich meebrengt zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. De verplichting ligt dus bij jou als werkgever: jij moet het aanbod doen. De medewerker zelf is niet verplicht om deel te nemen en kan er vrijwillig van afzien.
Naast de algemene verplichting uit artikel 18 bevat het Arbobesluit aanvullende regels voor specifieke risicogroepen. Voor medewerkers die werken met ioniserende straling of onder overdruk, gelden zelfs jaarlijkse herhalingseisen. Het is daarom verstandig om te checken of in jouw branche of sector extra verplichtingen gelden, bovenop het standaard PAGO.
Kom je de verplichting niet na? Dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie direct beboeten. Een PAGO is dus geen vrijblijvend initiatief, maar een harde wettelijke eis die onderdeel is van je bredere arbobeleid.
PAGO en RI&E: twee handen op één buik
De inhoud van het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek PAGO is niet willekeurig. Het onderzoek heeft geen vaste vorm, maar moet altijd aansluiten op de risico's die beschreven staan in jouw risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Heb je geen actuele RI&E, dan weet je simpelweg niet wat je zou moeten onderzoeken, en ben je feitelijk al in overtreding voordat het PAGO überhaupt van start gaat.
Andersom geldt ook: de uitkomsten van een PAGO kunnen nieuwe inzichten opleveren die je terugvoert naar de RI&E. Zo ontstaat een gezonde beleidscyclus, waarbij signalen van de werkvloer structureel worden omgezet in verbeterde maatregelen. De NVAB omschrijft dit als de arbobeleidscyclus: van risico's in kaart brengen, naar maatregelen nemen, naar het monitoren of die maatregelen ook écht werken.
Een veelgemaakte vergissing: PAGO en PMO zijn niet hetzelfde
In de praktijk worden de termen PAGO en PMO (preventief medisch onderzoek) vaak door elkaar gebruikt. Dat leidt tot een veelgemaakte vergissing: werkgevers denken dat ze met een PMO of een leefstijlprogramma al voldoen aan hun wettelijke plicht. Dat is niet zo. De herziene NVAB-leidraad PAGO/PMO (2025) maakt dit glashelder: een PMO of leefstijlcheck mag nooit worden ingezet als vervanging van het PAGO.
Het verschil zit in de focus. Het PAGO richt zich uitsluitend op werkgerelateerde gezondheidsrisico's die voortvloeien uit jouw RI&E. Een PMO kijkt breder: naar algemene gezondheid, leefstijl en inzetbaarheid. Beide kunnen naast elkaar bestaan en versterken elkaar zelfs, maar alleen het PAGO telt mee voor de wettelijke verplichting. Als je risico's uit de RI&E niet monitort via een PAGO, voldoe je simpelweg niet aan de Arbowet.
Wat onderzoekt de bedrijfsarts tijdens een PAGO?
De inhoud varieert per werkplek en sector, maar een aantal thema's komt in de meeste PAGO's terug:
- Fysieke belasting, zoals tillen, repetitieve bewegingen en ongemakkelijke werkhoudingen
- Blootstelling aan gevaarlijke stoffen, geluid of trillingen
- Psychosociale arbeidsbelasting, waaronder werkdruk, ongewenst gedrag en emotionele belasting
- Beeldschermwerk en ergonomie
- Nachtdiensten en onregelmatige werktijden
De bevindingen leiden tot concreet advies voor zowel de werkgever als de individuele medewerker over beschermende maatregelen. Het gaat daarbij altijd om preventie, niet om keuring of beoordeling van arbeidsgeschiktheid. Een PAGO is geen keuring.
Praktisch aan de slag: zo richt je een PAGO goed in
Een goed periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek PAGO opzetten vraagt om een vaste aanpak. Houd rekening met de volgende stappen:
- Zorg eerst voor een actuele RI&E: zonder die basis heeft het PAGO geen inhoud
- Betrek de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging bij de opzet, want de Wet op de ondernemingsraden (WOR) is van toepassing
- Laat de bedrijfsarts de inhoud bepalen en afstemmen op de specifieke risico's in jouw organisatie
- Maak deelname laagdrempelig voor medewerkers en communiceer helder over het vrijwillige karakter en de vertrouwelijkheid
- Vertaal de collectieve uitkomsten naar concrete maatregelen en verwerk die in het arbobeleid
- Plan het onderzoek in een vaste cyclus in, zodat het geen eenmalige actie wordt maar een structureel onderdeel van je beleid
Bij Dokter Beter stemmen onze bedrijfsartsen de inhoud van het PAGO altijd af op de specifieke situatie in jouw organisatie. We kijken niet alleen naar de letter van de wet, maar helpen je ook om de uitkomsten te vertalen naar een gezondere werkvloer. Zo wordt het PAGO geen papieren verplichting, maar een echt instrument voor preventie en duurzame inzetbaarheid.
Waarom vroeg signaleren loont
Werkgerelateerde gezondheidsklachten ontstaan zelden van de ene op de andere dag. Rugklachten bij chauffeurs, gehoorschade bij lassers, burn-outklachten bij medewerkers in de zorg: het zijn processen die zich maandenlang of soms jaren opbouwen voordat iemand uitvalt. Uit onderzoek van TNO en CBS blijkt dat werknemers met een beroepsziekte gemiddeld 39 dagen méér verzuimen dan collega's zonder beroepsziekte. Een PAGO helpt om die sluipende schade tijdig te onderkennen en aan te pakken, lang voordat uitval onvermijdelijk wordt.
Gezondheidsrisico's op het werk wachten niet tot ze zichtbaar worden; een PAGO haalt ze naar de oppervlakte voordat het te laat is.
Een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek PAGO is meer dan een wettelijke verplichting. Het is een werkend instrument dat jou als werkgever en jouw medewerkers helpt om gezondheidsrisico's op het werk tijdig te herkennen en aan te pakken, voordat ze leiden tot verzuim of blijvende schade.
Key takeaways
- Het aanbieden van een PAGO is voor iedere werkgever wettelijk verplicht op grond van artikel 18 van de Arbowet; deelname door de medewerker is vrijwillig.
- De inhoud van het PAGO moet altijd gebaseerd zijn op de risico's uit jouw RI&E; zonder actuele RI&E ontbreekt de inhoudelijke basis.
- Een PMO of leefstijlprogramma is geen vervanging van het PAGO; alleen het PAGO telt mee voor de wettelijke verplichting.
- Het PAGO is geen keuring, maar een preventief onderzoek gericht op vroegsignalering van werkgerelateerde gezondheidsschade.
- De uitkomsten van het PAGO leveren input op voor de RI&E en je arbobeleid, waardoor je een continue verbetercyclus in gang zet.
- Betrek de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging bij de opzet van het PAGO; dat is wettelijk vereist.
- Een vaste cyclus en goede communicatie naar medewerkers maken het verschil tussen een papieren verplichting en een echt preventief instrument.
Wil je weten hoe Dokter Beter een PAGO voor jouw organisatie kan opzetten of verbeteren? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee over een aanpak die past bij jouw werkvloer en risicoprofiel.
Een bedrijfsarts op locatie nodig?
Met een vaste arts op uw locatie houdt u zelf de regie. Korte lijnen, praktisch advies en oog voor inzetbaarheid. We denken graag met u mee.
Geen standaardtrajecten, maar een aanpak die aansluit bij uw organisatie.
Wilt u weten wat dat in uw situatie betekent? We maken graag kennis.
Vraag een vrijblijvend gesprek aan
