Wat is een RI&E en wie mag die toetsen?

Ongeveer de helft van de wettelijk verplichte bedrijven in Nederland heeft géén risico-inventarisatie en -evaluatie. Onderzoek wijst uit dat 70 procent van deze werkgevers de verplichting simpelweg niet kent of de uitvoering te ingewikkeld vindt. Dat is opvallend, want de RI&E bestaat al sinds 1 januari 1994 en geldt voor iedere werkgever met personeel, ongeacht de omvang van het bedrijf.

Een RI&E is meer dan een wettelijk vinkje. Het is het fundament van een gezond en veilig bedrijf: een schriftelijk overzicht van alle risico's die medewerkers op de werkvloer lopen, aangevuld met een plan van aanpak om die risico's te beheersen. Het Arboportaal legt uit dat de verplichting rechtstreeks voortvloeit uit artikel 5 van de Arbowet en dat de Nederlandse Arbeidsinspectie actief controleert of bedrijven over dit document beschikken.

Maar een goede RI&E opstellen is één ding. Weten wie die daarna officieel mag toetsen, is een andere vraag die bij veel werkgevers en HR-professionals voor verwarring zorgt. In dit artikel leggen we stap voor stap uit wat een RI&E inhoudt, wanneer toetsing verplicht is en welke gecertificeerde deskundigen, waaronder de hogere veiligheidskundige (HVK) van Dokter Beter, bevoegd zijn om die toetsing uit te voeren.

Wat is een RI&E precies?

Volgens het Ondernemersplein beschrijft een RI&E welke risico's en gevaren er zijn in jouw bedrijf, welke maatregelen je al hebt genomen en welke groepen werknemers, zoals zwangere medewerkers of jongeren, extra aandacht nodig hebben. Het plan van aanpak is een vast onderdeel: daarin leg je vast welke stappen je zet om de gevonden risico's te beheersen en wanneer je dat doet.

De RI&E moet altijd actueel zijn. Verandert er iets in je bedrijf, zoals een reorganisatie, nieuwe machines, een verhuizing of gewijzigde werkmethoden? Dan pas je de RI&E aan. Zo blijft het document een levend instrument in plaats van een rapport dat jaren ongewijzigd in een la ligt.

Wanneer is toetsing verplicht?

De wet schrijft voor dat er twee situaties zijn waarin je de RI&E verplicht moet laten toetsen door een gecertificeerde kerndeskundige. De eerste is bedrijfsgrootte: zodra je meer dan 25 medewerkers hebt, omgerekend naar het werkelijke personeelsbestand inclusief uitzendkrachten, oproepkrachten en gedetacheerden, is toetsing zonder uitzondering verplicht. Een bedrijf met 18 vaste medewerkers en 12 uitzendkrachten zit dus al boven die drempel.

De tweede situatie betreft de methode. Wie geen erkend branche-instrument gebruikt en de RI&E zelf opstelt, moet die altijd laten toetsen, ook als je onder de 25-medewerkers-grens blijft. Gebruik je wél een door de Stichting van de Arbeid erkend instrument en heb je maximaal 25 medewerkers, dan geldt een vrijstelling van de toetsingsplicht. Er is bovendien een uitzondering voor organisaties waarbij alle werknemers samen maximaal 40 uur per week werken.

Wie mag de RI&E toetsen?

De Nederlandse Arbeidsinspectie is helder: je bent verplicht de RI&E en het plan van aanpak te laten toetsen door een gecertificeerde kerndeskundige, die beoordeelt of de RI&E volledig en betrouwbaar is en een advies schrijft aan de werkgever. Er zijn vier erkende kerndeskundigen die deze toetsing mogen uitvoeren:

• De hogere veiligheidskundige (HVK), die beoordeelt op het gebied van machineveiligheid, brand, geluid en fysieke veiligheid.
• De arbeidshygiënist, gespecialiseerd in gevaarlijke stoffen, fysieke belasting en blootstelling aan schadelijke omgevingsfactoren.
• De arbeids- en organisatiedeskundige, met expertise op het gebied van psychosociale arbeidsbelasting en organisatorische risico's.
• De BIG-geregistreerde bedrijfsarts, die gezondheidskundige aspecten beoordeelt zoals biologische risico's en preventief medisch onderzoek.

Een veelgehoorde misvatting is dat alleen een gecertificeerde arbodienst als geheel de toetsing mag verzorgen. Dat klopt niet: ook zelfstandig gevestigde, gecertificeerde kerndeskundigen zijn bevoegd. Wél ben jij als werkgever zelf verantwoordelijk om te controleren of de persoon die de toetsing uitvoert daadwerkelijk gecertificeerd is.

Systeemtoets en scopetoets: wat veranderde er in 2022?

Sinds 1 juli 2022 gelden aangescherpte regels voor de manier waarop kerndeskundigen toetsen. De certificatie-eisen zijn aangepast voor de hogere veiligheidskundige, de arbeidshygiënist en de arbeids- en organisatiedeskundige. Zij moeten aantonen dat zij twee hoofdtaken beheersen: het toetsen van de RI&E én het adviseren over verbetermaatregelen.

Concreet betekent dit dat elke kerndeskundige een systeemtoets uitvoert over de volle breedte van de arbeidsomstandigheden: zijn alle wettelijk verplichte onderdelen aanwezig en beschreven? Daarnaast voert de deskundige binnen zijn of haar eigen vakgebied een verdiepende scopetoets uit. Dit onderscheid is belangrijk: een kerndeskundige gecertificeerd vóór 2022 is niet automatisch bevoegd voor de scopetoets. Controleer daarom altijd of het certificaat up-to-date is.

In de praktijk betekent dit dat bij complexere bedrijven met meerdere risicodomeinen meer dan één arbokerndeskundige betrokken kan zijn bij de toetsing. Een productiebedrijf met zowel machineveiligheidsrisico's als blootstelling aan gevaarlijke stoffen doet er verstandig aan een HVK én een arbeidshygiënist in te schakelen.

Een veelgemaakte fout: de RI&E niet actueel houden

De meest voorkomende fout die we tegenkomen is niet het ontbreken van een RI&E, maar het jarenlang ongewijzigd laten ervan. De RI&E is geen eenmalig document. Onderzoek van de Arbeidsinspectie toont aan dat werkgevers die actief met de RI&E werken, risico's beter beheersen en minder uitval en ongevallen kennen. Een verouderde RI&E geeft een vals gevoel van veiligheid en biedt geen bescherming bij een inspectie of incident.

Praktische stappen voor een geldige RI&E-toetsing

Wil je zeker weten dat jouw RI&E voldoet? Zet dan deze stappen:

• Breng eerst in kaart hoeveel medewerkers je daadwerkelijk hebt, inclusief uitzendkrachten en oproepkrachten, om te bepalen of toetsing verplicht is.
• Controleer of je gebruik maakt van een erkend branche-instrument via rie.nl.
• Schakel voor de toetsing een gecertificeerde kerndeskundige in waarvan je het certificaat kunt inzien.
• Kies de juiste deskundige op basis van de risico's in jouw bedrijf: fysieke veiligheid vraagt om een HVK, stoffen om een arbeidshygiënist.
• Actualiseer de RI&E bij iedere relevante organisatieverandering en leg dit schriftelijk vast.
• Zorg dat medewerkers de RI&E kunnen inzien en betrek de preventiemedewerker actief bij het proces.

Bij Dokter Beter beschikken we over gecertificeerde hogere veiligheidskundigen (HVK's) die zowel de systeemtoets als de scopetoets op het gebied van veiligheid kunnen uitvoeren. We kijken niet alleen of het document klopt, maar denken ook actief mee over realistische en werkbare verbetermaatregelen voor jouw specifieke werksituatie.

Een RI&E is een wettelijke verplichting voor vrijwel elke werkgever in Nederland, maar de kracht ervan zit in de praktische uitvoering: een actueel document, de juiste toetser en een plan van aanpak dat je ook écht uitvoert. Wie dat goed organiseert, bouwt aan een veiligere werkplek én staat sterk bij een inspectie.

Key takeaways

• Een RI&E is verplicht voor iedere werkgever met personeel en moet een actueel plan van aanpak bevatten.
• Toetsing door een gecertificeerde kerndeskundige is verplicht als je meer dan 25 medewerkers hebt, of als je geen erkend branche-instrument gebruikt.
• Vier soorten kerndeskundigen zijn wettelijk bevoegd om te toetsen: de hogere veiligheidskundige, de arbeidshygiënist, de arbeids- en organisatiedeskundige en de BIG-geregistreerde bedrijfsarts.
• Sinds 1 juli 2022 geldt een vernieuwd certificatieschema met een systeemtoets over de volle breedte én een verdiepende scopetoets per vakgebied.
• Kies de toetser op basis van de risico's in jouw bedrijf; bij meerdere risicotypen kunnen meerdere kerndeskundigen nodig zijn.
• Controleer altijd of de kerndeskundige een geldig, actueel certificaat heeft, ook als die werkzaam is bij een gecertificeerde arbodienst.
• De HVK's van Dokter Beter zijn gecertificeerd voor zowel de systeem- als de scopetoets en ondersteunen je van inventarisatie tot advies.

Wil je weten of jouw RI&E nog voldoet, of heb je een gecertificeerde HVK nodig voor de toetsing? Neem contact op met Dokter Beter, we denken graag vrijblijvend met je mee.