Vangnetregeling of maatwerkregeling: wat past het beste bij jouw bedrijf?

Het ziekteverzuim in Nederland lag in het eerste kwartaal van 2025 op 5,8 procent, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Dat betekent dat van elke duizend te werken dagen er 58 verloren gingen door ziekte. Voor werkgevers is dat een concrete aanleiding om te kijken hoe de arbozorg in hun bedrijf geregeld is, en of de huidige opzet nog wel de beste is. Want de manier waarop je als werkgever deskundige ondersteuning organiseert, legt een stevige basis onder jouw verzuimbeleid en preventieaanpak.

De Arbowet verplicht iedere werkgever zich te laten ondersteunen bij het uitvoeren van wettelijke arbotaken. Daarvoor kun je kiezen uit twee routes: de vangnetregeling of de maatwerkregeling. Beide zijn wettelijk verankerd, maar ze verschillen flink in wie de regie heeft, wat er geregeld moet worden en welke randvoorwaarden gelden. Toch weten veel werkgevers niet precies wat die keuze inhoudt, of denken ze dat ze geen keuze hebben.

In dit artikel zetten we de twee regelingen helder naast elkaar, benoemen we de valkuilen en geven we je concrete handvatten om een weloverwogen beslissing te nemen. Zo weet jij straks precies welke route past bij de omvang, structuur en ambitie van jouw organisatie.

Wat de Arbowet van jou vraagt als werkgever

De basis is duidelijk: volgens de Arbowet moet elk bedrijf zich bij het uitvoeren van het arbo- en verzuimbeleid laten ondersteunen door een of meer deskundigen. Die ondersteuning gaat verder dan het begeleiden van zieke medewerkers. Denk aan het toetsen van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), het uitvoeren van periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) en, in specifieke gevallen, aanstellingskeuringen. Voor al die taken moet je als werkgever een basiscontract afsluiten met een arbodienstverlener. Dat basiscontract is verplicht, ongeacht of je kiest voor de vangnetregeling of de maatwerkregeling.

De vangnetregeling: ontzorgen via één gecertificeerde arbodienst

Bij de vangnetregeling sluit je als werkgever een contract af met één gecertificeerde arbodienst die alle wettelijke arbozaken verzorgt. Die arbodienst beschikt over de vier kerndeskundigen die wettelijke taken mogen uitvoeren: de bedrijfsarts, de arbeids- en organisatiedeskundige, de arbeidshygiënist en de veiligheidskundige. Jij hoeft die expertise zelf niet bij elkaar te zoeken.

Het grote voordeel is eenvoud: je hebt maar één aanspreekpunt en de arbodienst regelt de coördinatie tussen de verschillende deskundigen. Dat scheelt tijd en administratie. Tegelijk is er een instemmingsrecht voor de ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT): zij moeten instemmen met de keuze van de arbodienst en de inhoud van het contract. Heb je geen OR en geen PVT, dan geldt automatisch de vangnetregeling, en dan is er sowieso geen keuze te maken.

De maatwerkregeling: eigen regie over je arbozorg

De maatwerkregeling biedt de werkgever de flexibiliteit om zelf de regie te nemen over de arbotaken en verschillende deskundigen of diensten te contracteren. Je bent dan niet gebonden aan één arbodienst, maar je kunt per taak of specialisme de best passende partij inschakelen. Dat maakt het mogelijk om beter in te spelen op branche- of bedrijfsspecifieke risico's.

Verplicht blijft wel dat je minimaal één gecertificeerde bedrijfsarts contracteert voor verzuimbegeleiding, PAGO en aanstellingskeuringen. Zonder die bedrijfsarts is een maatwerkregeling niet geldig. Verder draag je als werkgever zelf de verantwoordelijkheid om aan te tonen dat de getroffen maatregelen effectief zijn. Goede documentatie is daarvoor onmisbaar.

Voorwaarden voor de maatwerkregeling

Je kunt niet zomaar besluiten om over te stappen op de maatwerkregeling. Er gelden twee voorwaarden: de mogelijkheid van maatwerk moet uitdrukkelijk zijn vastgelegd in de cao, of er moet overeenstemming zijn met de OR of PVT. Let op: overeenstemming is sterker dan instemming. Zonder overeenstemming komt er geen maatwerkregeling, en ook een gang naar de kantonrechter biedt dan geen uitkomst. Bovendien moet die overeenstemming elke vijf jaar worden vernieuwd.

Bedrijven zonder OR of PVT kunnen de maatwerkregeling alleen toepassen als de cao dat expliciet mogelijk maakt. Is dat niet het geval, dan valt de organisatie automatisch terug op de vangnetregeling. Dat klinkt als een beperking, maar het biedt ook duidelijkheid: je weet precies waar je aan toe bent.

Een veelgemaakte vergissing

Een hardnekkige misvatting bij werkgevers is dat de maatwerkregeling altijd goedkoper of beter is dan de vangnetregeling. Dat klopt niet per definitie. De maatwerkregeling vraagt om intern management en coördinatie: jij regelt de afstemming tussen werkgever, medewerker en de verschillende gecontracteerde deskundigen. Dat kost tijd en vraagt om voldoende capaciteit binnen de eigen organisatie. Grotere organisaties met een eigen HR-afdeling of preventiemedewerker kunnen dat goed opvangen. Kleinere bedrijven lopen het risico dat preventie er bij inschiet, omdat de focus te veel op verzuim ligt.

Omgekeerd is de vangnetregeling niet per se duurder of minder flexibel. Met een goed samengesteld contract bij een gecertificeerde arbodienst kun je ook als kleine werkgever prima invulling geven aan preventie en duurzame inzetbaarheid, zonder dat je zelf alle coördinatie hoeft te doen.

Praktische tips bij het maken van jouw keuze

• Breng eerst in kaart of jouw cao de maatwerkregeling toestaat, of dat je een OR of PVT hebt om overeenstemming mee te bereiken.
• Beoordeel eerlijk hoeveel interne capaciteit jouw organisatie heeft voor de coördinatie van meerdere deskundigen.
• Check bij de vangnetregeling of de arbodienst gecertificeerd is en of het basiscontract aansluit op de specifieke risico's in jouw branche.
• Vraag bij de maatwerkregeling expliciet na hoe preventie is geborgd, want verzuimbegeleiding en preventie vragen allebei aandacht.
• Betrek je medewerkers of OR vroeg in het proces, zodat instemming of overeenstemming geen struikelblok wordt.

Welke route je ook kiest, het basiscontract is in beide gevallen verplicht en vormt de schriftelijke basis voor de werkafspraken met jouw arbodienstverlener of bedrijfsarts. Zorg dat het contract toegesneden is op de situatie in jouw bedrijf, en niet een standaardtekst is die je klakkeloos ondertekent.

Hoe Dokter Beter beide routes ondersteunt

Dokter Beter is een gecertificeerde bedrijfsartsenpraktijk en werkt zowel voor werkgevers die kiezen voor de vangnetregeling als voor organisaties die de maatwerkregeling hebben ingericht. Bij de vangnetregeling treden wij op als gecertificeerde arbodienst en verzorgen we alle wettelijk verplichte taken vanuit één aanspreekpunt. Bij de maatwerkregeling kun je Dokter Beter inschakelen als gecontracteerde bedrijfsarts, terwijl jij zelf de regie houdt over de overige deskundigen. Onze bedrijfsartsen staan dicht bij de werkvloer, kennen jouw organisatie en geven advies dat direct toepasbaar is, of het nu gaat om verzuimbegeleiding, een second opinion of preventief spreekuur.

De keuze tussen de vangnetregeling en de maatwerkregeling draait niet om welke regeling in theorie beter is, maar om welke het beste aansluit bij de omvang, capaciteit en ambities van jouw organisatie. Beide routes zijn wettelijk geborgd en bieden, mits goed ingevuld, een solide basis voor gezond en veilig werken.

Key takeaways

• Iedere werkgever is wettelijk verplicht een basiscontract te sluiten met een arbodienstverlener of bedrijfsarts, ongeacht welke regeling van toepassing is.
• Bij de vangnetregeling contract je één gecertificeerde arbodienst die alle wettelijke arbotaken verzorgt. Dat biedt eenvoud en ontzorging, maar bied minder eigen regie.
• De maatwerkregeling geeft jou als werkgever meer flexibiliteit en de kans om per taak de beste deskundige te kiezen, maar vraagt om interne coördinatiecapaciteit en goede documentatie.
• De maatwerkregeling is alleen mogelijk als de cao dit toestaat, of als er schriftelijke overeenstemming is met de OR of PVT. Zonder dat val je automatisch terug op de vangnetregeling.
• Let bij de maatwerkregeling op of preventie voldoende geborgd is: de focus ligt in de praktijk vaak te veel op verzuim en te weinig op het voorkomen ervan.
• Dokter Beter ondersteunt werkgevers bij beide regelingen als gecertificeerde bedrijfsartsenpraktijk, dichtbij de werkvloer en gericht op praktisch, toepasbaar advies.

Twijfel je welke regeling bij jouw organisatie past, of wil je weten hoe je het basiscontract goed inricht? Neem contact op met Dokter Beter. We denken graag met je mee, zonder omwegen.